Gaz Dişi (G) ile Whitworth Boru Dişi (R/Rp) Farkı: Diş Ölçüsü Nasıl Okunur?

Sahada en sık duyduğumuz taleplerden biri: “Gaz dişli manşon lazım.” Çoğu zaman kastedilen, paslanmaz dişli fittingslerde standart olan Whitworth boru dişidir. Ancak “gaz dişi” teknik olarak ayrı bir normun adıdır. İki dişi karıştırmak, sıkılan ama basınç altında sızdıran bir bağlantı demektir. Bu yazıda iki normun farkını, hangi parçanın hangisiyle birleştiğini ve diş ölçüsünün nasıl okunduğunu anlatıyoruz.

Whitworth Boru Dişi (ISO 7/1): R, Rp ve Rc

Whitworth boru dişi, sızdırmazlığın dişin kendisinde sağlandığı boru dişidir. Bu normda üç diş tipi vardır:

• R: konik dış diş. Koniklik oranı 1:16’dır; diş, sıkıldıkça karşı parçanın içinde sıkışır.
• Rp: düz (paralel) iç diş. Konik R dış dişi ile birlikte kullanılır.
• Rc: konik iç diş.

Konik R dış diş, Rp ya da Rc iç dişe girdikçe sıkışır. Diş bandı veya sızdırmazlık macunuyla birlikte basınca dayanıklı bir bağlantı oluşur. Piyasada düz dişe BSP, konik dişe BSPT de denir.

Gaz Dişi (ISO 228): G

Gaz dişinde iç ve dış dişin ikisi de düzdür ve G harfiyle gösterilir. Bu normda sızdırmazlık dişte sağlanmaz; diş yalnızca parçaları birbirine tutturur. Sızdırmazlığı conta, O-ring ya da düz bir oturma yüzeyi sağlar. “G” harfi İngilizce “gas” kelimesinden gelir; Türkçedeki “gaz dişi” adı da buradan kalmıştır.

Gaz Dişi ile Whitworth Boru Dişi Neden Karıştırılır?

İki normda da diş açısı 55°’dir ve aynı ölçüde inç başına diş sayısı (TPI) aynıdır. Örneğin 1/2″ ölçüde ikisinde de inç başına 14 diş vardır. Bu yüzden G dişli bir parça R veya Rp dişli bir parçaya takılabilir ve ilk bakışta uymuş gibi görünür. Ancak düz G dış dişi, Rp iç dişin içinde konik R dişi gibi sıkışmaz. Araya conta veya ek sızdırmazlık konmazsa bağlantı basınç altında güvenilir olmaz.

Hangi Diş Hangisiyle Birleşir?

Kısa kural: aynı sistemin parçalarını birleştirin. Amerikan NPT dişi ise ayrı bir sistemdir; diş açısı 60°’dir ve Whitworth ya da gaz dişiyle uyumlu değildir. Normların ayrıntısı için British Standard Pipe maddesine bakabilirsiniz.

Diş Ölçüsü Nasıl Okunur?

Boru dişlerinde inç ölçüsü, dişin çapını göstermez; borunun anma ölçüsünü gösterir. Bu yüzden 1/2″ diş 12,7 mm değildir; 1/2″ boru dişinin diş üstü çapı yaklaşık 21 mm’dir. Dişi tanımak için üç değere bakılır:

• Diş üstü çapı: dış dişte kumpasla ölçülen en büyük çap.
• Diş sayısı (TPI): bir inçteki diş sayısı. 1/8″ ölçüde 28, 1/4″ ve 3/8″ ölçüde 19, 1/2″ ve 3/4″ ölçüde 14, 1″ ve üstü ölçülerde 11’dir.
• Diş tipi: konik mi, düz mü? Konik dişte çap uca doğru küçülür.

Ölçtüğünüz değeri Whitworth boru diş normu (ISO 7/1) tablomuzla karşılaştırarak ölçüyü bulabilirsiniz. Tabloda 1/16″ ile 6″ arasındaki tüm ölçülerin diş üstü ve diş dibi çapları, diş sayısı ve diş adımı yer alır.

Kromtes Ürünlerinde Hangi Diş Var?

Paslanmaz manşon gibi iç dişli ürünlerimizde ISO 7/1’e göre düz iç diş (Rp), tek taraflı nipel ve çift taraflı nipel gibi dış dişli ürünlerimizde konik dış diş (R) bulunur. Müşterilerimiz “gaz dişi” dediğinde, bağlantı dişte sızdırmazlık sağlanan standart boru tesisatıysa ihtiyaç duyulan ürün, stoklarımızdaki Whitworth dişli üründür. Tüm ürünler AISI 304 ve AISI 316 kalitededir. Aynı boru dişi dişli rekor ve dişli küresel vana ürünlerimizde de kullanılır.

Bağlantı noktası conta veya O-ring ile sızdırmazlık sağlayan düz yüzeyli bir cihaz ağzıysa, orada gaz dişi (G) söz konusudur. Sipariş öncesinde bunu netleştirmek yanlış ürün almayı önler.

Sipariş Verirken Sorulacak 3 Soru

• Sızdırmazlık dişte mi sağlanacak (diş bandı veya macunla), yoksa conta veya O-ring ile mi?
• Karşı parçanın dişi konik mi, düz mü?
• Ölçü ne? Diş üstü çapını ve inçteki diş sayısını tabloyla karşılaştırın.

Emin değilseniz parçanın ölçüsünü veya fotoğrafını gönderin, birlikte bakalım. Fiyat ve stok bilgisi için info@kromtes.com adresine yazabilir ya da (0212) 549 88 37 numarasından bize ulaşabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Gaz dişi ile Whitworth dişi aynı mı?

Hayır. Gaz dişi (G, ISO 228) düz bir diştir ve sızdırmazlığı conta veya O-ring sağlar. Whitworth boru dişi (R ve Rp, ISO 7/1) ise sızdırmazlığın dişte sağlandığı, dış dişi konik olan bir sistemdir. Diş açıları ve diş sayıları aynı olduğu için karıştırılırlar.

G dişli parça Rp dişli parçaya takılır mı?

Takılır, ama bu standart bir eşleşme değildir. Düz G dış dişi Rp iç dişte sıkışmadığı için, conta veya ek sızdırmazlık olmadan bağlantı basınç altında güvenilir olmaz.

BSP ile BSPT arasındaki fark nedir?

BSP düz (paralel) boru dişini, BSPT konik boru dişini ifade eder. Whitworth boru diş normunda (ISO 7/1) konik dış diş R, düz iç diş Rp ile gösterilir.

1/2 inç boru dişi kaç mm?

1/2″ ölçü 12,7 mm anlamına gelmez. 1/2″ boru dişinin diş üstü çapı yaklaşık 21 mm’dir ve inç başına 14 diş vardır.

NPT dişi Whitworth dişiyle uyumlu mu?

Hayır. NPT Amerikan boru dişidir; diş açısı 60°’dir ve bazı ölçülerde inç başına diş sayısı da farklıdır. Whitworth ve gaz dişinde diş açısı 55°’dir.